Beleg tijdens de Franse terugtocht na de Volkerenslag bij Leipzig

tot 800800–900900–10001000–11001100–12001200–13001300–14001400–15001500–16001600–17001700–18001800–19001900–2000vanaf 2000

1813

De ineenstorting van Napoleons rijk na de Volkerenslag bij Leipzig in 1813 raakt ook Doesburg: tijdens de chaotische terugtocht van de Franse troepen wordt de vestingstad opnieuw belegerd. Het kordate optreden van luitenant-kolonel Willem de Vaynes van Brakell (1763-1843), de laatste commandant van de vesting, beperkt de schade van plundering. Met de terugkeer van de rust en de vestiging van het Koninkrijk der Nederlanden begint voor Doesburg de overgang van levendige vestingstad naar de provinciestad van vandaag. Van Brakell was overigens de grootvader van moederszijde van Alexander Ver Huell, de latere schenker van de IJsselbrug.

Het beleg verloopt in enkele golven. Begin november 1813 loopt het overgrote deel van de zestig man Franse huurtroepen in Doesburg over naar de geallieerden; in de vroege ochtend van 19 november geven de laatste acht Fransen zich over aan zo’n dertig Kozakken, een groep die de dagen erna uitgroeit tot 200 à 300 man. Op 23 november jagen zo’n driehonderd Fransen de Kozakken de stad weer uit; dat is het moment waarop Van Brakell in actie komt. In de namiddag openen de Pruisen vanuit Drempt de aanval; na straatgevechten is de strijd rond 17.00 uur beslecht, met tachtig gedode en 120 gevangengenomen Fransen tegenover een veertigtal ontkomen soldaten. Op 29 november wordt bij de komst van de Pruisische generaal Friedrich Wilhelm Bülow von Dennewitz de Oranjevlag op de toren van de Grote Kerk geplaatst, en op 30 november keert prins Willem (de latere koning Willem I) terug uit Engeland. Een bekende anekdote uit deze dagen is die van winkelier Jan Harmsen, die tegen de waarschuwingen van burgemeester Everhard Alexander Ver Huell in zijn winkel aan de Ooipoortstraat met oranje linten versiert en illegaal tabak verkoopt; wanneer de Fransen op 23 november terugkeren en van zijn overtreding horen, wordt zijn winkelwoning aan de Meipoortstraat geplunderd en vernield. Rond 1810 telt Doesburg circa 2374 inwoners en zo’n 500 woonhuizen, van wie ongeveer 45 adressen als ‘behoeftig/bedeeld’ te boek staan.