Duitse vernielingen bij het einde van de bezetting

tot 800800–900900–10001000–11001100–12001200–13001300–14001400–15001500–16001600–17001700–18001800–19001900–2000vanaf 2000

1945

Op 15 april 1945 blaast de Duitse bezetter de toren van de Martinikerk op. Het neerstortende puin verwoest ook de nabijgelegen synagoge aan de Veerpoortstraat, die daarmee na de oorlog niet meer wordt herbouwd; de sterk uitgedunde Doesburgse joodse gemeente gaat in 1947 op in die van Arnhem. Nog tijdens de zomer van 1945 spreekt koningin Wilhelmina, staande op de puinhopen van toren en kerk, de woorden ‘Dit monument zal in oude luister herrijzen’ — een tekst die op 31 augustus 1972 wordt onthuld op de gedenksteen bij de heropening van de gerestaureerde Martinikerk door prinses Beatrix (zie het nieuwe event over de heropening van 1972 in dv2022.json).

Ooggetuigenverslagen reconstrueren het verloop van die zondag 15 april 1945 uur na uur. Om zeven uur ’s ochtends moeten Doesburgse mannen en jongens nog loopgraven graven; tegen half tien komt het bericht dat de Martinitoren tussen 11.00 en 12.00 uur zal worden opgeblazen, samen met de Korenmolen aan de Koepoortwal en de Watertoren aan de Contre Escarpe. Omwonenden van de Grote Kerk moeten met spoed hun huizen verlaten, sommigen zoeken een schuilplaats in de kelder van de uitgebrande Mauritskazerne. Precies om 12.00 uur zakt de 96 meter hoge Martinitoren, na drie explosies, als een ‘zoutzak’ ineen; de spits valt in de Torensteeg. Om 12.17 uur volgt de Korenmolen en om 12.42 uur de Watertoren, die enkele meters zakt maar rechtop blijft staan. Aan het einde van de middag is het rustig, maar ’s avonds ligt de stad opnieuw onder hevig artillerievuur; tegen de avond verlaat Kampfkommandant Sauerbrei met zijn soldaten de stad — het bleek inderdaad de laatste oorlogsnacht voor Doesburg.