‘Neerlands Vrijheidsfeest’ verdeelt Doesburg in ‘Geuzen’ en ‘Papen’

tot 800800–900900–10001000–11001100–12001200–13001300–14001400–15001500–16001600–17001700–18001800–19001900–2000vanaf 2000

1872

Op 2 april 1872 trekt door Doesburg een feestelijk versierde ‘Allegorische Optocht’ met gildevertegenwoordigers, schoolkinderen en het garnizoen, onder het motto ‘Door God en Oranje ontworsteld aan Spanje’. Het ‘Neerlands Vrijheidsfeest’, georganiseerd door een vierkoppige commissie onder leiding van wethouder J. van Schattenkerk, herdenkt de val van Den Briel op 1 april 1572, het begin van de Nederlandse Opstand tegen Spanje (‘Op 1 april verloor Alva zijn bril’). Gijsbert van Barneveld, zoon van gasfabrikant Claas van Barneveld, is lid van de feestcommissie. Een groot deel van de katholieke bevolking blijft echter demonstratief thuis: voor hen staat de herdenking van de Watergeuzen ook voor de marteldood van de negentien katholieke geestelijken van Gorcum in juli 1572. Tegen het einde van de feestelijkheden trekken groepen jongeren met provocerende Geuzenliederen naar de huizen van de spelbrekers; katholieken antwoorden met Piusliederen. De onenigheid loopt uit op vechtpartijen in onder meer de Bergstraat en de Kerkstraat, en het is de ‘militaire macht’ die kort na middernacht de straten zonder pardon schoonveegt om de rust te herstellen. De Nieuwe Rotterdamsche Courant en de Arnhemsche Courant berichten in de weken erna over aanhoudende ‘contra-demonstratien’ in de stad. De gespannen verhouding tussen protestanten en katholieken in Doesburg — waar de Martinikerk pas in 1580 definitief aan de protestanten kwam en zo’n 40 procent van de bevolking het katholieke geloof trouw bleef — blijft nog tot 1872 zichtbaar in het uitsluitend hervormde gemeentebestuur.